Chị Khóa -
Mệ tôi - Quán cơm không tên
Quế Chi
Người miền Bắc thường gọi
cha mẹ của ông bà thân sinh ra mình là Ông Nội- Bà Nội, Ông ngoại-Bà ngoại,
người Huế thì gọi là Ôn Mệ Nội -Ôn Mệ Ngoại, và người Nam, ngắn gọn hơn nhưng
không kém phần trìu mến
là Nội và Ngoại ( phát âm là Goại).Tui là người Huế, tui gọi theo
kiểu Huế của tui . cho tui làm đày theo kiểu Huế như
rứa một chút.
Góp nhặt những lời kể lại của Ba
Mạ tôi, hay đôi lần do chính Mệ nói ra thì Mệ tôi là một cô gái làng quê miệt
Chợ Cống đi về.Có lẽ rất xinh đẹp nên mới khiến Anh Khoá xóm Hà Dương làng Kim
Long để ý yêu thương
và sau đó trở thành Chị
Khóa, một danh xưng mà Mệ tôi rất ưng ý, rất sung sướng khi tình cờ được những
người quen biết cũ gọi...
Ôn Nội tôi là
một Khóa Sinh muôn năm có nghĩa là nhiều lần lều chỏng về Kinh ứng thí mà chưa
bao giờ được vinh quy bái tổ. Thế nên suốt đời là một Anh Khóa phong lưu
hưởng thú thanh nhàn , cũng cầm kỳ thi họa như người xưa nhưng có lẽ cũng không
thiếu những thú ăn chơi mới như rươu trà
, bài bạc ( tài bàn, kiệu,xóc dĩav.v), và ắt hẳn là không thiếu vắng mục ....
đàn bà.Tất cả gánh nặng gia đình dồn lên trên vai người vợ trẻ, sớm hôm xuôi
ngược, "bến vắng đò đông " để nuôi nấng một đàn 4 con dại là ba tôi ,chú tôi và hai bà O ruột của
tôi cùng
một ông chồng chẳng khác Tú Xương là baọ
Từ chợ Kim Long, sáng sáng quảy
quang gánh ,triêng gióng theo chị em lối xóm lên đò ngược bến Tuần-Bãng Lãng mua chè tàu
về cắt tỉa, xếp gọn lại từng bó nhỏ cột bằng lạt tre, rồi lại lên đò xuôi về
chợ Đông Ba bán kiếm tiền đong gạo, nhiều lúc ế ẩm phải xuống tận chợ Bao Vinh nữa. Mệ tôi hiền đến nổi ai nói xỏ, nói xiên , thậm chí mắng
chửi mệ tôi cũng làm thinh hoặc
Lặn lội nuôi chồng nuôi con không
qủan công lao, không ngại mưa nắng và một lòng thương yêu tuân phục chồng .Có
lần Ôn Nội tôi dẫn về nhà một bà rồi bắt mệ tôi cơm đưa nước rướccho cả hai người. Đến khi hai người dắt nhau đi thì mệ tôi mới vào buồng trong ngôì
thấm nước mắt. Ôn Nội tôi có một bà chị lấy chồng làm một chức quan nhỏ
trong Triều nhưng cũng đã bỏ bê bà . Có một số vốn Bà
chị của Ôn tôi thuê một căn phố gần cửa Thượng Tứ để buôn bán tìm kế mưu
sinh.Vì Ôn tôi mất sớm, thấy hoàn cảnh khó khăn của đứa em dâu tội nghiệp
với bốn đứa con còn thơ dại, bà chị của
Ôn Nội tôi mới đem mệ tôi và các cháu về Thượng Tứ. Bà
cho tiền thuê một căn phố nhỏ gần đó ,mở một quán cơm nhà
nghèo , bán cho dân lao đông, cho phu xe kéo, cho những người đi khuân vác
nặng. hoặc cho
những thầy thư ký nghèo....v.v
.Nói là qúan
cơm nhưng thực ra là chỉ hai ba cái bàn gỗ tạp xiêu vẹo,năm
ba cái ghế đủ kiểu góp nhặt đâu đó và
một nồi cơm, một trách cá bống kho khô, hay một trách cá cơm cá cấn cá mại kho
mặn với ớt thiệt caỵ. Bữa mô sang lắm thì mới có cá sòng cá ngừ kho nước hay cá
nục chuối kho với thơm hay xơ mít, chứ thường thường thì có thêm món dưa môn
kho mặn hay mắm ruốc kho
mà thôị Khi nghe kể tôi buột miệng hỏi :" Rứa thì qúan cơm
mà không bán thịt thà chi hết à ???" Mệ tôi nói thời buổi nớ làm chi mà
được ăn thịt, tiền mô mà mua với bán. Thịt thà chỉ có
các nhà giàu có và các chức quan quyền ăn, còn nhà nghèo chủ yếu có gạo mà ăn
đã là qúy , còn thức ăn là phụ mà thôị
Người lao động nghèo mà có một tô
cơm với cá như mạ với con rồi, ăn xong
, súc miệng bằng một đọi nước chè xanh nấu với gừng cay thơm miệng thì còn
Trong khoảng thời gian này, ba tôi
đã đậu được cái bằng Ri Me ( Primaire ) mà nhà nghèo
không có tiền học cao hơn nên mệ tôi gửi cho đi học nghề thợ may áo quần Tây
với một người bà con trên làng. Nhưng có lẽ không phù hợp với khả năng và sở
thích nên ba tôi ở nhà phụ giúp mệ tôi phát triển Qúan cơm nhà nghèo không tên
cho đến khi cưới vợ thì mệ tôi giao hẳn cho hai vợ chồng trẻ làm chủ và mệ tôi
chỉ giữ nhiệm vụ đi chợ và đến năm 1946-1947 thì qúan cơm không tên trở thành
qúan ăn Lạc Thành tồn tại gần 30 năm.
Mệ tôi không biết chữ Hán
, chữ Quốc Ngữ cũng mù tịt nhưng có điều lạ là mệ tui thuộc nằm lòng
không biết bao nhiêu câu ca dao tục ngữ, phương ngôn, cách ngôn hay câu hò ,vè
hoặc câu đối.v.v Và một điều đặc biệt nữa là tùy từng trường hợp mệ tui đã đọc
ra ngay câu ca dao hay hò vè thích hợp cho từng người, từng hoàn cảnh rất chính
xác. Ông anh đầu của tui 8 tuổi ,rất hiền lành, chậm chạp, tui 7 tuổi rất
lanh... chanh mà lại học cùng một lớp nên tôi có phần hơi lấn lướt ông anh, dễ
sinh ra cải vả , gây gổ.Mệ tôi thấy rứa thì la lên :" Nì ! hai cái thằng ni ! đồ không biết
xấu hổ, anh em ruột thịt mà cứ gây gổ nhau cả ngàỵ Mấy đứa bây không nghe người
ta noái à :
" Khôn ngoan đối đáp người ngoài,
Gà cùng một mẹ, chớ hoài đá
nhaụ"
Như có một lần nghe tin một anh
Thiếu Úy, bạn tôi , lấy vợ là một người đẹp bán kim
chỉ ở chợ Đông Ba và một ông anh con ông cậu tôi đi hỏi vợ là một cô gái bán
thịt bò ở chợ An Cựu thì mệ tôi khen ngay
là mấy anh chị nớ "khun "qúa, giỏi qúa ! Ôn Mệ mình noái không
sai chút mô cả:
" Trai
khôn tìm vợ chợ đông
Gái khôn tìm chồng giữa chốn ba
quân..."
Mệ thường dăn dò bọn con cháu ham chơi như tôi là :
" Cờ bạc là bác thằng bần,
Cửa nhà bán hết mang thân vào
cùm...,"
Noái thì noái
rứa chơ mệ tôi cũng chỉ ham mê một thú vui là ....đánh bài xì lát ( người Nam gọi là Già Dách) và cũng chỉ biết một thứ bài
này và "Bài Tới " mà thôị Tết
mô cũng đánh với cháu chắt và khi mô cũng thuạ Cứ mỗi lần bài bị bù ( oát),
người ta chưa khui là mệ đã liệng bài lật ngữa ra, chịu thua vừa cười ha hả
,vừa chưởi :
"Mụ cô mấy con ngựa Thượng Tứ, rượng chi mà rượng
vô hậu,cứ mới 12, 13 , 14 tuổi là đã lấy Tây" .
Vì bài xì lát lớn nhất là 21 nút,
con Tây ,Đầm,Bồi là 10 nút ( nói chung là Tây) Hai con bài của mình đã 12, 13
hay 15 mà bắt con Tây là 25 là bù là thua tiền. Nhưng chưởi thì chưởi mà cứ
thủng thỉnh moi trong
năm ba lớp áo,lấy tiền ra chung rồi noái :" Thôi thì cứ coi
như lì xì cho tụi bây thêm .... một lần Tết
nữa...."........
Trích E Mail thân
hữu:
Thie^.p, Da^,t va` ca'c ba.n tha^n ,
Nhu* mi`nh dda~ ba^.t mi', mi`nh
ddang co^' nho*' dde^? ke^? la.i cho ca'c ba.n nghe :" Chuye^.n nga`y xu*a ...nho*' nho*' que^n
que^n" va` dda^y la` mo^.t va`i ddo.an .Ca'c ba.n ddo.c ,cho y'
kie^'n co' ne^n ke^? tie^'p hay tho^i.
Da^.t Thu?y va` ca'c ba.n tha^n,
DDu'ng nhu* Thu?y no'i, ba`i co`n nhie^`u
lo^~i chi'nh ta? ,mo^.t pha^`n vi` mi`nh vie^'t mau
qu'a ,vie^'t xong tre^n ma'y la` ba^'m Send cho Da^.t ngay ,ne^n sau khi ddo.c
la.i thi` tha^'y sai so't ra^'t nhie^`u. Ma^'y lo^~i chi'nh ta? tie^'ng Pha'p, mi`nh tha^'y cu~ng cha(?ng su*?a ddu*o*.c .
Ngay nhu* chu*~ Vie^.t co' ca^u cu~ng co`n thie^'u mo^.t va`i chu*~ ne^n ho*i
thie^'u nghi~a va` la`m cho nhi.p ddie^.u ca^u va(n ho*i hu.t ha^?ng. Vi' du. Trong Ca^u.......me. to^i ra^'t thu*o*ng con va`
ga(.p tho*`i la`m a(n kha^'m kha' nhu*ng dda'nh ma'y vo^.i tha`nh ra
thie^'u chu*~ con va` ga(.p tho*`i....Ro^`i Da^.t chuye^?n sang unicode ,ca'c
da^'u ho?i la.i ra da^'u sa('.Cha('c ca'c ba.n dda~ tha^'y, nho*` Thu?y coi
la.i du`m, go'p y' su*?a hay tha(?ng tay so^? toe.t nhu*~ng ca^u, nhu*~ng chu*~
do*?, sai, vo^ nghi~a cu~ng ddu*o*.c, kho^ng he^` chi.
Tha^n,
DDi.nh
Tha^n me^'n,
DDi.nh
Dinh oi,
Doc but ky cua Dinh, viet ve Ba Me^.,
da~ qua' . Viet nhu the nay la hap dan lam, khong can van chuong sao ngu. Loi ke chuyen chan that, loi cuon.
Minh vua doc, vua thich thu nghi den nhung ba Me^. ngay xua. Cac ba` that la gioi.
Khong ai viet lai chuyen cac ba`, thi doi sau chac khong ai biet cai gioi cua cac ba xua. Doc ma
thuong tam long nhan hau cua Ba Noi qua. Viet
tiep di Dinh oi. Viet den dau, goi cho minh doc den do keo nong ruot
lam.
Co' doan sau nay chua duoc ro lam :
" nhu*ng
co' la^`n bi. ba` to^i ba('t ga(.p va` xa'n cho me^. to^i
ma^'y ca'i ba.t tai chu'i mu~i chu'i la'i.Ba` nghi me^. to^i co`n tre?, cho^`ng
che^'t so*'m , me^ trai ne^n cho ho. a(n nhie^`u ma` kho^ng la^'y tie^`n, me^.
to^i vu*`a kho'c vu*`a gia?i ba`y la` tha^'y ho. i't tie^`n , a(n kho^ng ddu?
no, " Doc den
day, minh khong biet ba nao bat gap, phai doc lai, va doa'n ra la BA` Co^, vay
co le Dinh them chu CO^ cho doc gia biet la ba chi chong.
Cu viet di . Nhung but ky nhu the nay, minh thuong xem nhu la LICH SU dan gian. Quy
hon lich su chep ve cac trieu dai vua chua, cac tran
danh nhau. Lich su dan gian, cho thay cuoc song cua tung thoi dai, va sinh hoat
cua con nguoi trong thoi do,va cho cac the he con chau ve sau, thay duoc hinh
anh doi song cua nguoi xua.
Minh dang cho doc them day.
Than
NT
Ni Anh Dinh, tui thiet su khoc khi doc ngang cai doan ca cai luong va mieng thi lam nham ca ngon lanh!
Rua la hoi do ba tui bat chuoc "anh" Lac Thanh mo tiem ban phone tan nhac
cai luong? Tui cung moi tay
khi ra dung quay dia cho khach hang toi nghe chon mua dia hat!
Rung rung le khoc thuong thoi di vang,
Tui- Con coc cam khai-